Borsaya veya kripto piyasasına bakarken en tehlikeli cümlelerden biri şudur: Herkes alıyor, ben de almalıyım. Kalabalık bazen haklı olabilir, ama kalabalığın haklı olması sizin riskinizi ortadan kaldırmaz. Bu yüzden piyasaya girerken önce kendi çerçevenizi kurmanız gerekir.
İlk temel nokta vadedir. Kısa vadeli mi düşünüyorsunuz, orta vadeli mi, uzun vadeli mi? Bir varlık kısa vadede pahalı görünebilir ama uzun vadeli hikayesi güçlü olabilir. Tersi de mümkündür. Vade net değilse, kullanıcı her fiyat hareketinde fikrini değiştirir.
İkinci nokta pozisyon büyüklüğüdür. Bir fikre ne kadar sermaye ayırdığınız, fikrin kendisi kadar önemlidir. Çok iyi görünen bir varlığa tüm portföyü bağlamak, yanılma ihtimalini yok saymak anlamına gelir. Piyasa ise en çok bu özgüveni cezalandırır.
Üçüncü nokta likiditedir. Özellikle küçük hisselerde veya düşük hacimli kripto varlıklarda alım satım farkı geniş olabilir. Kağıt üzerinde görünen fiyatla gerçekten işlem yapılabilen fiyat farklılaşabilir. Likidite zayıfsa çıkmak da girmek kadar zor olabilir.
Dördüncü nokta kaldıraçtır. Kaldıraç kazancı büyütebilir ama zararı da aynı hızla büyütür. Yeni başlayan kullanıcıların kaldıraçlı işlemleri öğrenme aracı gibi görmesi ciddi hatadır. Kaldıraç, piyasa yönünden emin olsanız bile zamanlama hatasında portföyü zorlayabilir.
Beşinci nokta haber etkisidir. Bir haber doğru olabilir ama fiyatın içine girmiş olabilir. Bir şirket iyi bilanço açıklayabilir ama piyasa daha iyisini beklediği için fiyat düşebilir. Kriptoda büyük bir gelişme duyurulabilir ama haber sonrası kar satışı gelebilir. Bu yüzden haber ile fiyat davranışı birlikte okunmalıdır.
Altıncı nokta psikolojidir. İnsan zarar ederken daha fazla risk almak isteyebilir, karda iken aşırı özgüvenli davranabilir, kaçırma korkusuyla geç kalmış bir harekete atlayabilir. Bu davranışlar teknik bilgiden bağımsızdır ve çoğu zaman portföyün gerçek düşmanıdır.
Örnek olarak bir kullanıcı kripto piyasasında çok hızlı yükselen bir coine sonradan girerse, aslında teknolojiyi değil momentumu satın alıyor olabilir. Başka bir kullanıcı bir hisseyi sadece düştü diye ucuz zannedebilir. Oysa düşüşün sebebi şirketin temel verilerinde bozulma olabilir.
Enbilir sanal portföyünün değeri burada ortaya çıkar. Kullanıcı bu hataları gerçek para riski olmadan görebilir. Bir varlığa fazla yüklenmenin, nakitsiz kalmanın, geç kalmış harekete atlamanın ve zarar telafi etmeye çalışmanın sonuçları sanal ortamda izlenebilir.
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Ama piyasalarda daha sağlıklı hareket etmek isteyen herkes için temel bir hatırlatmadır: Önce vade, sonra risk, sonra gerekçe, sonra işlem. Sıra bozulduğunda karar kalitesi düşer.